Credit freeze i blokada raportu - ochrona przed nadużyciami

Jeśli szukasz w Google "credit freeze UK", znajdziesz mnóstwo tekstów przepisanych z amerykańskich stron. Prawda jest taka, że w Wielkiej Brytanii nie istnieje ustawowe zamrożenie raportu kredytowego. Istnieją za to trzy inne mechanizmy, które robią podobną robotę, a różnice między nimi lepiej poznać, zanim ktoś weźmie pożyczkę na Twoje dane.

Dlaczego amerykański model tu nie działa

W USA masz prawo zażądać od Equifax, Experian i TransUnion zamrożenia pliku, po którym żaden kredytodawca nie dostanie do niego dostępu, dopóki Ty go nie odmrozisz kodem PIN. Jest to darmowe i wynika z federalnego prawa.

W UK agencje kredytowe działają na innej podstawie. Dane udostępniają na podstawie uzasadnionego interesu kredytodawcy, a UK GDPR i Data Protection Act 2018 dają Ci prawo do sprostowania i sprzeciwu, ale nie do prostego wyłączenia pliku z obiegu. Dlatego zamiast zamrożenia mamy ostrzeżenia i blokady komercyjne.

CIFAS Protective Registration - najmocniejsze narzędzie

CIFAS to organizacja prowadząca bazę wymiany danych o oszustwach, z której korzystają banki, building societies i firmy pożyczkowe. Protective Registration to dobrowolny wpis, który mówi wszystkim uczestnikom: przy każdym wniosku na te dane sprawdźcie tożsamość szczególnie dokładnie.

- Koszt: około 30 funtów za dwa lata ochrony.

- Kto powinien to mieć: osoby po kradzieży dokumentów, po włamaniu do mieszkania, po wycieku danych z pracodawcy albo po zgubieniu portfela z pełnym kompletem.

- Jak działa w praktyce: kredytodawca widzi flagę i musi zastosować dodatkową weryfikację. Nie ma automatycznej odmowy, ale nie ma też automatycznej akceptacji.

To nie jest to samo, co CIFAS marker za podejrzenie oszustwa nałożony przez bank. Ten pierwszy zakładasz sobie sam dla ochrony, drugi nakłada na Ciebie ktoś inny, wbrew Twojej woli, i jest poważnym problemem. Nazwa podobna, konsekwencje przeciwne.

Credit Lock w Experian i Equifax

Obie duże agencje sprzedają usługę blokady pliku w ramach płatnych subskrypcji. W Experian jest to CreditLock w pakiecie CreditExpert, kosztującym kilkanaście funtów miesięcznie. Blokujesz plik jednym przełącznikiem w aplikacji, a przy składaniu wniosku odblokowujesz go na czas, którego potrzebuje lender.

Trzy rzeczy, o których trzeba wiedzieć:

- Blokada działa tylko w tej agencji, która ją sprzedaje. Zablokowany Experian nie chroni pliku w TransUnion.

- Nie blokuje wszystkiego. Firmy, z którymi masz już relację, oraz sprawdzenia w celu windykacji czy przeciwdziałania oszustwom nadal przechodzą.

- Płacisz abonament w nieskończoność. Przy trzech agencjach robi się z tego kilkaset funtów rocznie za coś, co CIFAS załatwia za 30 funtów na dwa lata.

Notice of Correction i hasło na pliku

Jest to bezpłatna, licząca do 200 słów notatka dołączana do Twojego raportu we wskazanej agencji. Możesz w niej napisać, że padłeś ofiarą kradzieży tożsamości i że każdy wniosek wymaga kontaktu telefonicznego pod wskazany numer.

Ma to jedną poważną wadę operacyjną: wniosek z Notice of Correction wypada z automatycznej ścieżki decyzyjnej i idzie do ręcznej oceny. Decyzja, która normalnie zajmuje minutę, zajmuje kilka dni. Przy zakupie domu z łańcuchem transakcji to potrafi być realny problem.

Dlatego notatkę zakładaj świadomie, a przed wnioskiem o mortgage powiedz o niej brokerowi. Jeśli sytuacja się wyjaśniła, notatkę można usunąć - wystarczy pisemne polecenie do agencji.

Kiedy blokada zaszkodzi przy kredycie hipotecznym

Blokady i flagi są dobre, ale mają cenę. W procesie hipotecznym lender robi zwykle kilka sprawdzeń: przy AIP, przy pełnej aplikacji, czasem powtórnie tuż przed completion. Jeśli w międzyczasie plik jest zablokowany, wniosek staje w miejscu.

Praktyczna kolejność wygląda tak: ochronę trzymasz włączoną na co dzień, a na czas składania wniosku odblokowujesz plik i informujesz brokera, że masz Protective Registration. Broker uprzedzi underwritera i przygotuje dokumenty tożsamości z góry, żeby dodatkowa weryfikacja nie opóźniła sprawy.

Co zrobić, gdy ktoś już wziął kredyt na Twoje dane

1. Zadzwoń do kredytodawcy i zgłoś, że umowa nie jest Twoja. Poproś o wszczęcie procedury fraud i o wstrzymanie działań windykacyjnych na czas badania sprawy.

2. Zgłoś sprawę do Action Fraud przez stronę albo telefonicznie i zapisz numer referencyjny. Będzie potrzebny w każdej kolejnej rozmowie.

3. Załóż CIFAS Protective Registration, żeby zatrzymać kolejne próby.

4. Napisz do wszystkich trzech agencji z żądaniem oznaczenia spornych wpisów. Mają zwykle 28 dni na odpowiedź.

5. Sprawdź adresy powiązane z Twoim plikiem. Przy przejęciu tożsamości sprawca często dopisuje własny adres korespondencyjny - to najłatwiejszy sygnał do wyłapania.

6. Jeśli kredytodawca nie usuwa wpisu, skieruj sprawę do Financial Ombudsman Service. Usługa jest bezpłatna, a kredytodawca ma osiem tygodni na wewnętrzne rozpatrzenie skargi, zanim przejmie ją ombudsman.

Codzienna higiena, która działa lepiej niż abonament

Ustaw powiadomienia w aplikacji bankowej na każdą transakcję, nie tylko na duże kwoty. Testowa płatność na jednego funta to standardowy pierwszy ruch oszusta.

Przy przeprowadzce zostaw w Royal Mail przekierowanie poczty na minimum sześć miesięcy. Przechwycona korespondencja to nadal najczęstszy sposób przejęcia tożsamości w UK.

Nie trzymaj skanów paszportu i dowodu w skrzynce mailowej. Jeśli ktoś wejdzie na Twoją pocztę, dostaje komplet do otwarcia konta.

Raz na kwartał przejrzyj sekcję searches w raporcie. Hard search, którego nie rozpoznajesz, jest sygnałem wcześniejszym niż jakikolwiek list z windykacji.

Czy w ogóle warto płacić za ochronę

Zależy od Twojej sytuacji. Jeśli nic Ci się nie stało, a portfela nie zgubiłeś od dziesięciu lat, wystarczy darmowy monitoring i uwaga przy poczcie. Trzydzieści funtów na CIFAS wydaj wtedy, gdy masz konkretny powód: zgubione dokumenty, włamanie, wyciek danych u pracodawcy albo wcześniejsza próba wyłudzenia na Twoje nazwisko.

Nie kupuj natomiast pakietów "ochrony tożsamości" sprzedawanych przez banki za 8-15 funtów miesięcznie, jeśli w środku jest wyłącznie monitoring jednej agencji i ubezpieczenie z listą wyłączeń na dwie strony. Za te pieniądze rocznie masz CIFAS na cztery lata i zapas na kawę.

Monitoring w trzech agencjach naraz daje pełniejszy obraz niż pojedyncza aplikacja jednej z nich - sprawdzenie pliku na CheckMyFile pokazuje dane z Experian, Equifax i TransUnion w jednym miejscu, więc obcy wniosek zgłoszony tylko do jednej agencji nie umknie.