Statute barred debt - kiedy dług w UK się przedawnia

Po siedmiu latach ciszy przychodzi list z firmy windykacyjnej: 1 870 funtów z karty, o której dawno zapomniałeś, plus odsetki. Zanim odruchowo zaproponujesz spłatę w ratach po 30 funtów, sprawdź jedną rzecz. W Anglii i Walii dług konsumencki po sześciu latach staje się statute barred i wierzyciel traci możliwość dochodzenia go w sądzie. Jedno nieostrożne zdanie w mailu potrafi tę ochronę skasować.

Co dokładnie oznacza statute barred

Podstawą jest Limitation Act 1980. Dla większości długów konsumenckich - kart kredytowych, pożyczek gotówkowych, overdraftów, chwilówek, katalogów, rachunków za media, zaległego czynszu - termin to sześć lat od momentu, w którym wierzyciel mógł wnieść pozew.

Dług nie znika. Formalnie dalej istnieje i wierzyciel może grzecznie prosić o zapłatę. Traci natomiast prawo do uzyskania wyroku, a bez wyroku nie ma ani attachment of earnings, ani charging order, ani komornika. W praktyce jest to dług bez zębów.

Tam obowiązuje Prescription and Limitation (Scotland) Act 1973, termin wynosi 5 lat, a po zmianach z 2018 roku dług ulega prescription, czyli po prostu wygasa. Nie jest tylko niewykonalny - przestaje istnieć w ogóle. Jeśli mieszkasz w Glasgow czy Edynburgu, Twoja sytuacja jest mocniejsza niż kolegi z Manchesteru.

Od kiedy liczyć te sześć lat

To jest miejsce, w którym większość osób się myli. Nie liczy się od dnia wzięcia kredytu ani od dnia, w którym przestałeś płacić w praktyce. Liczy się od tak zwanej cause of action, czyli od momentu, w którym wierzyciel nabył prawo do pozwu.

Dla umów regulowanych przez Consumer Credit Act 1974 jest to zwykle data wskazana w Default Notice, czyli formalnym wezwaniu wysyłanym po serii zaległości. Bank musi je wysłać, zanim zerwie umowę.

Zegar biegnie od późniejszego z dwóch zdarzeń: ostatniej wpłaty albo ostatniego pisemnego uznania długu. Jeśli w 2022 roku zapłaciłeś 5 funtów na dług z 2019, licznik ruszył od nowa i przedawnienie przypada dopiero w 2028.

Jakich długów przedawnienie nie obejmuje

Nie zakładaj automatycznie, że każdy stary dług się przedawnia.

- CCJ - wyrok sądowy nie staje się statute barred. Może wisieć latami. Po sześciu latach wierzyciel potrzebuje zgody sądu na dalsze czynności egzekucyjne, ale sam dług pozostaje wykonalny.

- Niedobór po przejęciu nieruchomości (mortgage shortfall) - kapitał podlega dwunastoletniemu terminowi, bo umowa hipoteczna jest zawierana w formie deed. Odsetki od tej kwoty przedawniają się po sześciu latach.

- Council Tax - gmina ma sześć lat na wystąpienie o liability order, ale po jego uzyskaniu żaden termin już nie działa. Stary liability order jest wykonalny bezterminowo.

- HMRC i długi podatkowe - rządzą się osobnymi przepisami. Nie zakładaj przedawnienia, dopóki nie skonsultujesz konkretnej sprawy.

- Student Loans - dla części roczników nieściągalne, ale zasady są odrębne i zależą od typu pożyczki.

- Grzywny sądowe, alimenty, zaległości w Universal Credit - nie podlegają zwykłemu terminowi z Limitation Act.

Jak nie zresetować zegara

To najważniejsza część praktyczna.

- Każda wpłata, choćby 1 funt, także zrobiona przez kogoś w Twoim imieniu

- Pisemne uznanie długu, czyli mail, list albo formularz, w którym potwierdzasz, że dług jest Twój i zamierzasz go spłacić

- Rozmowa telefoniczna. W Anglii i Walii uznanie musi być na piśmie i podpisane, żeby wywołało skutek. Mimo to nie prowadź takich rozmów - firmy nagrywają i potrafią użyć zapisu jako presji.

- Zapytanie, o co w ogóle chodzi, o ile nie przyznajesz, że dług jest Twój i że zapłacisz.

- Listy od windykatora. Ich korespondencja nie wpływa na termin, choćby przychodziła co tydzień.

Praktycznie oznacza to jedno: przy podejrzeniu przedawnienia nigdy nie pisz zdania w rodzaju "uznaję ten dług, proszę o rozłożenie na raty". Nie wypełniaj też formularza income and expenditure z propozycją spłaty.

Co napisać windykatorowi

Wyślij krótkie pismo, zwykle nazywane statute barred letter - gotowe wzory są u National Debtline i Citizens Advice. Sedno jest takie:

1. Nie uznajesz długu i niniejsze pismo nie stanowi jego uznania.

2. Uważasz, że dług jest statute barred zgodnie z Limitation Act 1980, ponieważ minęło ponad sześć lat od ostatniej płatności lub pisemnego uznania.

3. Prosisz o potwierdzenie na piśmie, że sprawa jest zamknięta, i o zaprzestanie kontaktu w sprawie odzyskania tej należności.

Wyślij listem, zachowaj kopię i dowód nadania. Nie podpisuj się skanem podpisu odręcznego przy starych sprawach - wystarczy imię i nazwisko wpisane z klawiatury.

Przy umowach objętych Consumer Credit Act masz prawo wystąpić do wierzyciela o kopię umowy kredytowej i wyciąg z konta za opłatą 1 funta. Firma ma na to 12 dni roboczych. Dopóki nie dostarczy dokumentów, dług jest niewykonalny w sądzie. Przy długach sprzed dekady akta bardzo często już nie istnieją i sprawa kończy się sama.

Co mówi FCA

Zasady FCA dla firm windykacyjnych są w tym punkcie jasne: firma nie może dochodzić długu, o którym wie, że jest statute barred, jeśli klient wskazał, że nie zamierza go płacić. Nie może też sugerować, że pozwie Cię do sądu, kiedy wie, że nie może wygrać. Jeśli mimo Twojego pisma listy dalej przychodzą z groźbą sądu, masz gotową skargę - najpierw do firmy, potem do Financial Ombudsman Service.

A co z raportem kredytowym

Przedawnienie i widoczność na raporcie to dwie różne osie. Default schodzi z raportu po sześciu latach od daty defaultu, więc terminy zwykle się schodzą, ale nie zawsze idealnie. Zdarza się dług statute barred, którego wpis jeszcze przez kilka miesięcy jest widoczny, bo default zapadł później niż ostatnia wpłata.

Nie ma też czegoś takiego jak wpis o przedawnieniu. Jeżeli firma windykacyjna po Twoim piśmie usunie pozycję z raportu, to jej decyzja, nie obowiązek.

Zanim uznasz, że masz to z głowy

Dwie rzeczy do sprawdzenia. Po pierwsze, upewnij się, że w międzyczasie nie zapadł CCJ zaoczny pod starym adresem - to się zdarza Polakom, którzy się przeprowadzili i nie odebrali korespondencji. Jeśli tak, jest osobna ścieżka: wniosek o uchylenie wyroku. Po drugie, ustal precyzyjnie datę ostatniej wpłaty, bo cała sprawa na niej stoi.

Datę defaultu i ostatnią aktywność na koncie odczytasz z raportu ze wszystkich trzech agencji - najprościej zebrać je razem przez CheckMyFile, zanim wyślesz jakiekolwiek pismo.